PFRON bez tajemnic » Case study: czy zaświadczenie od lekarza rehabilitacji medycznej może potwierdzać schorzenie szczególne dla potrzeb obniżenia wpłat na PFRON?

W praktyce stosowania przepisów dotyczących obowiązkowych wpłat na PFRON nadal pojawiają się wątpliwości związane z prawidłowym dokumentowaniem tzw. schorzeń szczególnych. Problem ten ma istotne znaczenie dla pracodawców zobowiązanych do dokonywania wpłat, ponieważ prawidłowe wykazanie zatrudnienia osoby z niepełnosprawnością posiadającej schorzenie szczególne może wpływać na obniżenie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych, a tym samym na wysokość należnych wpłat.

Jednym z częściej spotykanych problemów praktycznych jest sytuacja, w której określone schorzenie pracownika nie zostało wskazane w orzeczeniu o niepełnosprawności, mimo że faktycznie występuje i mieści się w katalogu schorzeń szczególnych określonych w przepisach wykonawczych. W takim przypadku pojawia się pytanie, czy pracodawca może oprzeć się na innym dokumencie medycznym, w szczególności na zaświadczeniu lekarza specjalisty.

Stan faktyczny

Pracodawca zatrudnił pracownika będącego tetraplegikiem po urazie rdzenia kręgowego. Jednocześnie informacja o tetraplegii nie została ujęta w treści orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność. W związku z tym powstały następujące wątpliwości:

czy możliwe jest uwzględnienie tego schorzenia jako schorzenia szczególnego dla potrzeb obniżenia wpłat na PFRON,
czy wystarczającą podstawą dokumentacyjną będzie zaświadczenie wystawione przez lekarza specjalistę rehabilitacji medycznej,
a jeśli nie, to jaki specjalista powinien potwierdzić takie schorzenie.

Podstawa prawna

Zgodnie z art. 21 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych może zostać obniżony w razie zatrudnienia osób niepełnosprawnych posiadających schorzenia szczególnie utrudniające wykonywanie pracy.

Katalog tych schorzeń został określony w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 września 1998 r. w sprawie rodzajów schorzeń uzasadniających obniżenie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych oraz sposobu jego obniżenia. Do schorzeń tych zalicza się między innymi:

chorobę Parkinsona,
stwardnienie rozsiane,
paraplegię, tetraplegię i hemiplegię,
znaczne upośledzenie widzenia, ślepotę i niedowidzenie,
głuchotę i głuchoniemotę,
nosicielstwo wirusa HIV oraz chorobę AIDS,
epilepsję,
przewlekłe choroby psychiczne,
upośledzenie umysłowe,
miastenię,
późne powikłania cukrzycy.

Jednocześnie z treści rozporządzenia wynika, że mechanizm obniżenia wskaźnika zatrudnienia odnosi się do osób z niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym lub znacznym.

Istota problemu: brak wskazania schorzenia w orzeczeniu

W praktyce wielu pracodawców przyjmuje, że wyłącznie treść orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić podstawę do wykazania schorzenia szczególnego. Taka interpretacja jest jednak zbyt wąska.

Dla potrzeb rozliczeń z PFRON występowanie schorzenia szczególnego może być dokumentowane nie tylko przez samo orzeczenie, lecz również przez inny dokument potwierdzający wystąpienie u pracownika schorzenia szczególnego. Oznacza to, że brak odpowiedniej wzmianki w orzeczeniu nie wyklucza możliwości uwzględnienia danego schorzenia przy ustalaniu obowiązków wobec PFRON.

Kluczowe znaczenie ma jednak jakość i treść przedstawionej dokumentacji.

Jakie wymagania powinien spełniać dokument potwierdzający schorzenie szczególne?

Stanowisko PFRON jednoznacznie wskazuje, że dokument potwierdzający występowanie schorzenia szczególnego musi być sformułowany w sposób jasny, precyzyjny i niebudzący wątpliwości interpretacyjnych. Z jego treści powinno jednoznacznie wynikać, że u pracownika występuje schorzenie mieszczące się w katalogu określonym w rozporządzeniu.

Ma to istotne znaczenie praktyczne. Pracodawca, podobnie jak sam PFRON, nie jest podmiotem uprawnionym ani kompetentnym do dokonywania specjalistycznej oceny dokumentacji medycznej. Nie można zatem oczekiwać, że na podstawie niejednoznacznych opisów, skrótów medycznych czy ogólnych informacji zdrowotnych będzie możliwe samodzielne ustalenie, czy dane schorzenie odpowiada katalogowi schorzeń szczególnych.

Dlatego dokument potwierdzający powinien wskazywać schorzenie wprost, bez konieczności dodatkowej interpretacji.

Czy wystarczy zaświadczenie lekarskie?

Tak, ale nie każde.

PFRON potwierdził, że dokumentem potwierdzającym występowanie schorzenia szczególnego może być między innymi:

wypis z leczenia szpitalnego,
zaświadczenie lekarskie,
inny dokument medyczny, z którego jednoznacznie wynika występowanie danego schorzenia.

Jeżeli jednak podstawą ma być zaświadczenie lekarskie, powinno ono zostać wystawione przez lekarza specjalistę. Sam fakt, że przepisy nie zawierają zamkniętego katalogu dokumentów, nie oznacza dowolności po stronie pracodawcy w zakresie oceny materiału medycznego. Dokument ma potwierdzać schorzenie w sposób niewymagający specjalistycznego wnioskowania.

Znaczenie orzecznictwa

Na tę kwestię zwrócił uwagę również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. III SA/Wa 927/18. Z przywołanego stanowiska wynika, że dokument potwierdzający schorzenie szczególne powinien jednoznacznie wskazywać, że chodzi o schorzenie wymienione w § 1 rozporządzenia, a nie pozostawiać pola do oceny przez osoby nieposiadające wiedzy medycznej.

Znaczenie tego rozstrzygnięcia jest bardzo praktyczne. Pokazuje ono, że nie wystarczy przedłożenie dokumentu odnoszącego się ogólnie do stanu zdrowia pracownika. Dokument musi wprost potwierdzać występowanie schorzenia szczególnego w rozumieniu przepisów regulujących obniżenie wskaźnika zatrudnienia.

Czy lekarz rehabilitacji medycznej jest właściwym specjalistą?

W analizowanym przypadku odpowiedź PFRON jest korzystna dla pracodawców i pracowników.

Fundusz wskazał, że specjalista rehabilitacji medycznej jest lekarzem zajmującym się przede wszystkim schorzeniami narządu ruchu zarówno u dzieci, jak i u osób dorosłych, a zatem co do zasady spełnia wymagania stawiane specjalistom potwierdzającym schorzenia szczególne w tego rodzaju przypadkach.

Oznacza to, że lekarz rehabilitacji medycznej może wystawić zaświadczenie potwierdzające schorzenie szczególne, w tym tetraplegię, o ile:

posiada właściwą wiedzę specjalistyczną,
stwierdzi dane schorzenie na podstawie badania lub dokumentacji medycznej,
wystawi dokument, z którego jednoznacznie wynika występowanie schorzenia wymienionego w rozporządzeniu.

Z perspektywy pracodawcy oznacza to, że nie ma konieczności poszukiwania innego specjalisty wyłącznie z tego powodu, że informacja o schorzeniu nie została wpisana do orzeczenia o niepełnosprawności. Decydujące znaczenie ma nie tyle sama nazwa specjalizacji, ile to, czy dany lekarz jest specjalistą właściwym dla danego rodzaju schorzenia i czy jego zaświadczenie spełnia wymóg jednoznaczności.

Wnioski praktyczne dla pracodawców

Z analizowanego przypadku wynikają istotne wnioski praktyczne.

Po pierwsze, brak wskazania schorzenia szczególnego w orzeczeniu o niepełnosprawności nie wyklucza możliwości uwzględnienia go dla potrzeb obniżenia wpłat na PFRON.

Po drugie, schorzenie takie może zostać potwierdzone innym dokumentem medycznym, o ile dokument ten jednoznacznie potwierdza występowanie schorzenia wymienionego w rozporządzeniu.

Po trzecie, zaświadczenie wystawione przez lekarza specjalistę rehabilitacji medycznej może stanowić prawidłową podstawę dokumentacyjną, jeżeli dotyczy schorzenia pozostającego w zakresie jego specjalizacji, takiego jak tetraplegia.

Po czwarte, z punktu widzenia bezpieczeństwa pracodawcy szczególnie ważne jest, aby treść dokumentu była jednoznaczna i nie pozostawiała miejsca na interpretację. To właśnie precyzja dokumentacji przesądza o jej przydatności w razie ewentualnej kontroli lub weryfikacji przez PFRON.

Podsumowanie

Przedstawiony przypadek potwierdza, że prawidłowe rozliczenie wpłat na PFRON wymaga nie tylko znajomości przepisów, ale również właściwej oceny dokumentacji potwierdzającej szczególne schorzenia pracowników. W sytuacji, gdy schorzenie nie zostało wskazane w orzeczeniu o niepełnosprawności, pracodawca nie jest pozbawiony możliwości jego uwzględnienia. Konieczne jest jednak posiadanie dokumentu sporządzonego w sposób jednoznaczny, najlepiej przez lekarza specjalistę właściwego dla danego schorzenia.

W przypadku tetraplegii takim specjalistą może być również lekarz rehabilitacji medycznej.

Masz podobny problem w swojej organizacji?

Jeżeli masz wątpliwości, jak prawidłowo dokumentować schorzenia szczególne, czy dana dokumentacja pozwala na uwzględnienie obniżenia wpłat na PFRON albo jak bezpiecznie rozliczać obowiązki pracodawcy wobec Funduszu, zapraszamy do kontaktu.

Chętnie pomożemy przeanalizować konkretny przypadek i ocenić, jakie rozwiązanie będzie prawidłowe z perspektywy przepisów i praktyki ich stosowania.

Skontaktuj się z nami — odpowiemy na Twoje pytania i pomożemy uporządkować dokumentację.

Case study: czy zaświadczenie od lekarza rehabilitacji medycznej może potwierdzać schorzenie szczególne dla potrzeb obniżenia wpłat na PFRON?